Znaczące realizacje architektoniczne w Polsce 1989 – 2014 według „Architektury-murator” i Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie

DSC00028

Położenie na terytorium kraju wszystkich dzieł architektonicznych zaprezentowanych w formie makiet na wystawie – Kolekcja „Architektury-murator” dla Muzeum Sztuki Nowoczesnej, 2014, fot. Ł. Bireta.

W Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie do 14 grudnia br. trwa wystawa: Kolekcja „Architektury-murator” dla Muzeum Sztuki Nowoczesnej. Przedmiotowa wystawa została zainicjowana przez redakcję miesięcznika „Architektura-murator” (kuratorem wydarzenia jest Ewa P. Porębska na co dzień redaktor naczelny ww. czasopisma), który w bieżącym roku obchodzi okrągłą rocznicę 20 lat istnienia. Jak informują organizatorzy,  wystawa jest także spowodowana przypadającą w tym roku 25. rocznicą przeprowadzenia wolnych wyborów w Polsce w 1989 r.

Wystawa w Muzeum Sztuki Nowoczesnej (MSN) stała się mimochodem reklamą i prezentacją osiągnięć tego wyjątkowego pisma, które powstało w 1994 r. i zostało poświęcone przede wszystkim prezentacji nowoczesnej polskiej architektury. Stanowi ono praktycznie jedyny zapis historii współczesnej architektury polskiej. Ów wpływowy periodyk od lat w swojej dziedzinie nie ma żadnej konkurencji na rynku prasy (od pewnego czasu zaczyna mu dorównywać jedynie sarpowski dwumiesięcznik „Arch”).

Sednem wystawy w MSN jest prezentacja kolekcji 25 makiet obiektów zrealizowanych w Polsce po 1989 r., które miały decydujący wpływ na zmianę sposobu myślenia o architekturze w Polsce w okresie 1989-2014.

DSC00174

Fragment wnętrza MSN z wystawą kolekcji makiet „Architektury-murator”, na pierwszym planie makieta Centrum Informacji Naukowej i Biblioteka Akademicka w Katowicach, fot. Ł.Bireta, 2014.

Jak czytamy z informacji wstępnej w MSN: Kryterium doboru (makiet obiektów architektonicznych) były między innymi architektoniczna i techniczna innowacyjność, forma oraz społeczna czy symboliczna wartość obiektów. Zdaniem twórców wystawy: te wyselekcjonowane obiekty  wyznaczały nowe trendy, szczególne momenty, wyróżniały się na tle pozostałych, są zapisem historii. Ponadto jak zapisano w październikowym numerze „Architektury-murator” (poświęconym w większości niniejszej wystawie) prezentowana kolekcja stanowi odzwierciedlenie wizerunku współczesnej Polski, poprzez jej najnowsze budowle i przestrzenie publiczne.

Ewa P. Porębska w artykule „Wybór jest zawsze arbitralny” pisze, że  stworzona kolekcja miała za zadanie, pokazać obiekty znaczące (niekoniecznie najbardziej ulubione). Budynki, które pozwolą przyjrzeć się polskiej historii najnowszej poprzez przemiany zachodzące w polskim otoczeniu (dlatego kilka makiet na wystawie prezentuje budynki, które po powstaniu spotkały się z krytyką, wywoływały niechęć jak np. dom handlowy Vitkac w Warszawie, zwany przez mieszkańców miasta czarną trumną). Niestety oprócz powyższych ogólnych stwierdzeń organizatorzy wydarzenia nie opublikowali, a nawet nie spisali uzasadnień swego wyboru, jednakże każda z wyselekcjonowanych makiet została na wystawie szczegółowo opisana.

Niezwykle trudnego i często kontrowersyjnego wyboru obiektów na wystawę dokonali eksperci z ww. czasopisma oraz przedstawiciele Muzeum Sztuki Nowoczesnej, (Muzeum po zakończeniu wystawy otrzyma przedmiotową kolekcję na własność).

DSC00129

Efektowna makieta Ratusza Gminy Warszawa-Białołęka – do dziś uznawanego za najlepszy budynek władz samorządowych powstały w Polsce po przełomie 1989 r., fot. Ł. Bireta, 2014.

Po obejrzeniu wystawy można stwierdzić, że z pewnością przeznaczenie zrealizowanych obiektów miało duży wpływ na wybór 25. makiet do prezentacji. Organizatorzy starali się nie pominąć żadnej z ogólnie przyjętych kategorii, jednocześnie nie wyróżniając żadnej z nich. Są więc na wystawie reprezentanci architektury wielomieszkaniowej (np. osiedle 19. Dzielnica, Warszawa), są domy jednorodzinne (np. Bolko Loft, Bytom), budynki handlowe (np. Solpol, Wrocław), obiekty sportowe (stadion PGE Arena, Gdańsk), realizacje przeznaczone na szeroko pojętą działalność kulturalną (np. Muzeum Historii Żydów Polskich, Warszawa), rozwiązania urbanistyczne (Zintegrowany system przesiadkowy, Wrocław), budynki użyteczności publicznej (Ratusz Dzielnicy Warszawa-Białołęka), budynki biurowe (np. siedziba wydawnictwa Agora, Warszawa;  BRE Bank, Bydgoszcz). Z pewnością brakuje na wystawie przedstawicieli architektury sakralnej – kościołów (jedyny obiekt z tej grupy to makieta Wyższego Seminarium Duchownego Zgromadzenia Księży Zmartwychwstańców w Krakowie), czy większej ilości przykładów architektury handlowej. Jednak z uwagi na z góry ustaloną liczbę makiet do zaprezentowania, należy zrozumieć osoby dokonujące wyboru, iż musiały z czegoś zrezygnować (natomiast ja takich trudnych wyborów robić nie muszę więc pozwolę sobie, w dalszej części tego tekstu, dodać dwa obiekty od siebie).

DSC00036

Makieta zespołu mieszkaniowego – Osiedle Górczewska Park w Warszawie, fot. Ł. Bireta, 2014.

Ponadto w prezentowanej kolekcji makiet widoczna jest potrzeba prezentacji obiektów z jak największej liczby regionów naszego kraju. Jednak ze zrozumiałych względów, których nie trzeba specjalnie wyjaśniać, najwięcej makiet (10), obrazujących przedstawicieli wybijającej się ponad przeciętność współczesnej architektury polskiej, została zrealizowane w stolicy.

W sumie wydaje się jednak, że dokonany wybór na wystawę nie jest do końca właściwy i reprezentatywny, bo na przykład z prezentowych obiektów tylko sześć powstało w latach 90. Większość to dzieła powstałe w nieodległym czasie, a niektóre zostały dopiero co oddane do użytku jak wieżowiec Cosmopolitan w Warszawie (2014 r.), Nowa Filharmonia Szczecińska (2014 r.), Nowa siedziba Cricoteki i Muzeum Tadeusza Kantora w Krakowie (2014 r.) (której to placówki wnętrza w dużej mierze są jeszcze puste), nie pisząc o Centrum Kulturalno-Kongresowym Jordanki w Toruniu, którego zakończenie budowy planowane jest na 2015 r. W związku z tym toruński obiekt (mimo, że już jego projekt nagrodzony został na Festiwalu Architektury w Barcelonie), z uwagi na ogólne założenia wystawy, nie powinien znaleźć się w kolekcji. Fakt powstania wielu ważnych dzieł architektonicznych w Polsce dopiero w ostatnich latach jest oczywiście do wyjaśnienia – wielkie wydarzenia o charakterze międzynarodowym, jak turniej piłkarski Euro 2012, czy też coraz większe dotacje unijne spowodowały znaczny przyrost nowych inwestycji. Natomiast lata 90. to przede wszystkim inwestycje oparte na prywatnym kapitale, jednak równe ważne (często wręcz pionierskie, jak np. Solpol), lecz bardziej pod względem symbolicznym niż pod względem jakości artystycznej.

DSC00182

Makieta budynku biurowego Nautilius w Warszawie – budynku manifestu pracowni Stefana Kuryłowicza, który to budynek wg. Ewy Kuryłowicz chciał opowiedzieć o swoim czasie i możliwościach, które ten czas przyniósł, fot. Ł.Bireta, 2014.

Ustosunkowując się do wyboru zaprezentowanych na wystawie makiet nie sposób zauważyć, że brakuje kilku niekwestionowanych hitów. Zauważy to wyraźnie każdy kto odwiedzi wystawę, widzą to również jej recenzenci. Przechodząc do rzeczy obiektem, który doskonale odpowiada większości ustalonych przez organizatorów kryteriów wyboru jest wielki nieobecny owej wystawy czyli budynek Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego (1995-1999) w Warszawie proj. Marka Budzyńskiego. Jak pisze Grzegorz Piątek na łamach „Gazety Wyborczej” Biblioteka UW to ostatnie dojrzałe dzieło postmodernizmu w polskiej architekturze i pierwszy w Polsce gmach demonstracyjnie przyjazny środowisku. Obiekt, który stał się fenomenem społecznym: łączy społeczność uniwersytecką z mieszkańcami miasta i turystami. Budynek, który wielokrotnie jest tłem dla różnych wydarzeń – poczynając od wydarzeń o charakterze państwowym, a kończąc na często odbywających się tam sesjach fotograficznych z parami młodymi w roli głównej. Chyba żaden z obiektów oglądanych na wystawie w MSN nie miał większego wpływu na aktywność szerszych rzeszy ludzi niż niezwykła Biblioteka na warszawskim Powiślu w ostatnim 25-leciu.

Wiele z prezentowanych w formie miniatury dzieł na wystawie w MSN to wybitna architektura, wielokrotnie nagradzana w kraju i zagranicą jednak wydaje się, że żadnego z tych obiektów nie można uznać za ikonę – nowy symbol któregoś z polskich miast. Jak słusznie zauważa w „Polityce” Piotr Szarzyński – jedynym budynkiem (nieobecnym na wystawie), który miał szanse na tytuł nowej ikony jest tak zwany Żagiel projektu Daniela Libeskinda, budowany od 2007 r. i do dziś w 100% nieukończony. Obiekt ten, mimo zawirowań związanych z jego budową, powszechnej krytyki dotyczącej m.in. dokonanych zmian w pierwotnym projekcie (ponadto często specjalnie jest fotografowany z żabiej perspektywy, celem zatarcia kształtu jego smukłej sylwetki), stał się symbolem stolicy mającym ogromny wpływ np. na panoramę centrum miasta. Wysokościowiec ów stał się symbolem nowoczesnej Warszawy,  pojawia się w licznych reklamach, pokazywany jest w filmach (np. w wyświetlanej obecnie w kinach bollywoodzkiej superprodukcji „Kick”), czy nawet na neonach. Jest on już obok Pałacu Kultury i Nauki najbardziej rozpoznawalnym budynkiem centrum stolicy. Dlatego uważam, że ten efektowny obiekt powinien również znaleźć się na ekspozycji w MSN zamiast np. zrealizowanego w podobnym duchu, lecz nudniejszego pod względem artystycznym, apartamentowca Cosmopolitan projektu Helmuta Jahna.

DSC00486

Widok warszawskiego city od strony Al. Jerozolimskich, w środku kontrowersyjny Żagiel, czy też jak wolą inni – orzeł wzbijający się do lotu, proj. Daniel Libeskind, fot. Ł.Bireta, 2014.

Na wystawie w MSN większość zaprezentowanych makiet została zaprojektowana i stworzona specjalnie dla celów tej ekspozycji, jednak zostały one wykonane przez różnych twórców (stworzyli je sami architekci), różnią się więc od siebie znacznie np. pod względem materiału z jakiego zostały wykonane czy też kubatury. Wiele z prezentowanych makiet to prawdziwe dzieła sztuki, dlatego, co podkreślają jej twórcy, wystawa odbywa się w Muzeum Sztuki Nowoczesnej. Szczególnie interesującą makietą pod względem artystycznym jest moim zdaniem projekt wspomnianego już Centrum Kulturalno – Kongresowego Jordanki w Toruniu. Oryginalna gąbkowata makieta świetnie oddaje założenia twórców tego obiektu (proj. Menis Arquitectos). Budynek będący swego rodzaju archirzeźbą przypominającą masyw skalny, obrazuje również możliwości współczesnej techniki, dającej szanse wcielania w życie prawie każdej idei architektonicznej.

DSC00145

Makieta Centrum Kulturalno-Kongresowego Jordanki w Toruniu, fot. Ł.Bireta, 2014.

Kolekcja makiet „Architektury-murator” w MSN jest zbiorem niezwykłym w skali naszego kraju. Niewiele muzeów na świecie może pochwalić się kolekcjami modeli architektonicznych stanowiących nietypowe dzieła sztuki.

Wystawa w MSN to ciekawy przegląd polskiej twórczości architektonicznej ostatnich lat, pozostawiający jednak pewne uczucie zawodu, bo w zasadzie jedynie wrocławski Solpol (1992 – 1993) proj. m.in. Wojciecha Jarząbka, miał wpływ np. na trwającą w latach 90. modę na postmodernizm w architekturze. Powstanie pozostałych dwudziestu czterech obiektów nie było impulsem  do powstania nowych trendów w architekturze polskiej. Jednak jak pisze Piotr Szarzyński, z czym należy się zgodzić, większość z nich kreowała pewną ogólną i trudno przeliczalną na konkretne efekty kulturę projektowania. Trzymając wysokie standardy jednocześnie zachęcały innych, by owych standardów przestrzegać. Obiekty te, to szczególnie dla środowiska architektów i krytyków sztuki ważna architektura, większość społeczeństwa jednak bardziej przywiązała się do architektury spod znaku warszawskiego Żagla.

DSC00109

Makieta domu towarowego Solpol we Wrocławiu, pierworodnego dzieła czasu konsumpcji, prekursora architektury postmodernistycznej w Polsce, fot. Ł.Bireta, 2014.

Niektóre wykorzystane źródła:                                                                                                             – „Architektura-murator”, 2014, nr 10, s. 48-105;                                                                            – G. Piątek, Co architektura mówi o nas, „Gazeta Wyborcza”, 3.10.2014, s. 20-21;                 – P. Sarzyński, Mocna ćwiartka, „Polityka”, 30.09.2014.

Reklamy
Ten wpis został opublikowany w kategorii Uncategorized i oznaczony tagami , , , , , , , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Jedna odpowiedź na „Znaczące realizacje architektoniczne w Polsce 1989 – 2014 według „Architektury-murator” i Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie

  1. Sabi pisze:

    Bardzo trafnie ujęte jeżeli chodzi o Złotą. Też jestem zdania, że o gustach można dyskutować, ale ten budynek naprawdę ma w sobie to coś dzięki czemu właśnie stał się jednym z bardziej rozpoznawalnych w Warszawie, a właściwie i w całym kraju. Jeżeli mamy mówić o tym, że w stolicy wyznacza się trendy w architekturze, to zdecydowanie należy iść w tę stronę.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s