Wnętrza dworca kolejowego „Warszawa–Śródmieście” część 1

Po przeczytaniu książki „Architektura Arseniusza Romanowicza i Piotra Szymaniaka” (red. Grzegorz Piątek, Warszawa 2012r.), poczułem pewien niedosyt. Zebrany materiał fotograficzny w książce robi wrażenie, natomiast teksty w niej zamieszczone w wielu miejscach nie wyczerpują podjętego tematu. Na fali tej publikacji wykopałem ze swojego archiwum pracę, którą można by częściowo powiązać i teraz chciałem ją przedstawić:

Wnętrza dworca kolejowego „Warszawa–Śródmieście”

Wystrój wnętrz dworca kolejowego „Warszawa-Śródmieście” był projektem powstałym pod kierunkiem Jerzego Sołtana (postaci której chyba nie trzeba specjalnie przedstawiać). Piszę był gdyż w obecnym stanie ich pierwotny wygląd został w dużej mierze zatarty i w niniejszym tekście będę zajmował się jedynie ich pierwotnym wyglądem.

Na początku kilka informacji natury ogólnej: Obok Sołtana (główny projektant) na czele zespołu projektowego stali tu: Zbigniew Ihnatowicz (współautor), Lech Tomaszewski (konstrukcje), Wiktor Gessler (kierownik pracowni), Wojciech Fangor (malarstwo), Adolf Szczepiński (nadzór realizacyjny), Bogusław Smyrski (informacja wizualna – liternictwo, konsultacje: Józef Mroszczak) oraz: Jolanta Bieguszewska (mozaiki), Stanisław Kucharski (mozaiki), Viola Damięcka, Jerzy Brejowski (projekt głośnika), Julian Hulnicki, Roman Terlikowski (projekt kabin telefonicznych).

Projekt wnętrz dworca został wykonany na zlecenie Biura Projektów Budownictwa Kolejowego w latach 1960-1962, a zrealizowany w 1963 roku. Praca ta otrzymała nagrodę I stopnia Ministerstwa Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych (MBiPMB) w 1964 roku. Projekt architektoniczny ogólno-budowlany Dworca wykonali Arseniusz Romanowicz i Piotr Szymaniak w Pracowni Warszawskiego Biura Studiów i Projektów Budownictwa Kolejowego. Płytę przekrycia, pokrywającą całość Dworca zaprojektowano w Katedrze Mostów Politechniki Warszawskiej pod kierownictwem Z. Wasiutyńskiego i Kajfasza.

Widok ogólny, 1964 r.

Widok ogólny, 1963 r., wg. http://www.nac.gov.pl, fot. Zb. Siemaszko.

Na początku lat 60 tych XX wieku po ponad dwudziestu latach budowy została zakończona realizacja ciągu warszawskich dworców, na przelotowej tzw. linii średnicowej. We wrześniu 1963 były zakończone wszystkie prace związane z tym projektem, mającym na celu usprawnienie ruchu podmiejskiego na kierunku wschód-zachód. Najważniejszym i największym obiektem w tym założeniu był nie wątpliwie dworzec kolejowy „Warszawa-Śródmieście”. Jego dogodne położenie w centrum miasta, w pobliżu skrzyżowania ul. Marszałkowskiej i Alei Jerozolimskich, vis a vis Pałacu Kultury i Nauki spowodowało, że Dworzec ten był najbardziej na całej linii średnicowej obciążony ruchem.

Główna część Dworca umieszczona jest po ziemią i składa się z dwóch torowisk oraz trzech peronów.  Jeden peron znajduje się między torowiskami. Dwa po zewnętrznych ich stronach. Nad tym zespołem rozpięta jest główna hala dworcowa długości około 200 metrów. Sklepienie hali podtrzymywane jest słupami ustawionymi w czwórki. Po obu stronach hali znajdują się pomieszczenia pomocnicze jak halle kasowe, poczekalnie, kioski. Część nadziemną Dworca stanowią dwa pawilony z hallami wejściowymi. Zostały one zbudowane równolegle z budową Pałacu Kultury i Nauki. Także podstawowa część konstrukcyjna prac nad Dworcem była wykonana w tym tamtym czasie. W każdym z pawilonów znajdują się dwie klatki schodowe prowadzące każda do innego hallu kasowego. W ten sposób z każdego pawilonu można dostać się na oba perony zewnętrzne. Na końcu peronu środkowego po obu jego stronach, znajdują się schody wyjściowe, pozostawione bez przekrycia wyprowadzające podróżnych na ulicę.

Północny peron dworca, 2013 r.

Północny peron dworca, 2013 r.

Z uwagi na duże nasilenie ruchu na Dworcu zdecydowano się na przyjęcie niestosowanego wówczas w Polsce rozwiązania w postaci wspomnianego wyżej układu trzyperonowego, w którym zostały wydzielone osobne perony dla podróżnych odjeżdżających i osobny dla przyjezdnych. Koncepcja układu trzyperonowego polega na tym, że pociąg wchodzący na Dworzec zatrzymuje się nie przy jednym peronie, ale pomiędzy dwoma i wypuszcza najpierw podróżnych wysiadających na jedną stronę, a potem przyjmuje wsiadających z drugiej. I tak peron północny Dworca obsługuje pasażerów jadących w kierunku zachodnim, peron południowy obsługuje kierunek wschodni. Peron środkowy obsługuje pasażerów przyjeżdżających z obu kierunków. Dzięki temu prostemu układowi funkcjonalnemu udało się osiągnąć bezkolizyjność ruchu pomiędzy strumieniem podróżnych przyjeżdżających i odjeżdżających. Ten przemyślany schemat ruchu otrzymał dzięki zespołowi twórców pod kierunkiem Jerzego Sołtana równie przemyślaną oprawę. Zaprojektowane wnętrze Dworca w sposób doskonały „objaśniało” układ funkcjonalny Dworca.

Hall kasowy, 2013 r.

Fragment północnego hallu kasowego, 2013 r.

Przy przystępowaniu do pracy nad projektem wystroju wnętrz dworca „Warszawa-Śródmieście” twórcy postawili sobie za cel uzyskanie zamierzonego rozwiązania przez działanie środkami najprostszymi. Zespół Jerzego Sołtana starał się w tej pracy wcielić w życie sformułowanie Constantina Brancusiego, iż „Celem sztuki nie jest prostota, lecz prostotę mimo woli się osiąga przez podporządkowanie rzeczy skomplikowanych”. Czołowym założeniem twórców było potraktowanie całości projektu jako zagadnienia w pełni kompleksowego – na zasadzie pełnej integracji zasadniczych elementów działających.

Na surowym szkielecie budowlano-funkcjonalno-komunikacyjnym, przekazanym przez autorów projektu architektonicznego, projektanci wystroju wnętrz Dworca postawili sobie za zadanie rozwiązać, od początku do końca, ustawiając na równi i dążąc do organicznej integracji następujące główne problemy:

1. oświetlenie,

2. akustykę (pojętą jako wyciszenie i pojętą jako nagłośnienie – informacja głosowa),

3. informację wzrokową (napisy, kolory wiodące itp.),

4. doznania wizualne dynamiczne i statyczne dla podróżnych.

W rezultacie tego założenia osiągnięto wrażenie, że żadna z form nie dominuje nad innymi, lub sama nie kryje się aby innym dać pierwszeństwo. Wnętrze Dworca stało się dzięki temu czymś więcej niż tylko udanym zespołem pomieszczeń o różnym przeznaczeniu i mimo, że można tam wyznaczyć strefy hall kasowych czy strefę peronów ich jedność architektoniczna była tak silna, że w każdym punkcie odczuwało się przestrzeń Dworca jako całość.

Problemy oświetlenia, akustyki i informacji wzrokowej Dworca przedstawię za tydzień.

Źródła:

– K. Krzyżakowa, Dworzec godny stolicy, „Stolica”, 1963, nr 45, s. 8.

– A. Romanowicz, Projekt dworca podmiejskiego „Śródmieście” w Warszawie, „Przegląd Kolejowy”, 1961, nr 11, s. 411.

– J. Sołtan, Projekt i realizacja wnętrz dworca Warszawa-Śródmieście, „Architektura”, 1964, nr 1, s. 19 i 20.

– S. Hołówko, Urbanistyka i architektura „linii średnicowej”, „Projekt”, 1964, nr 1, s.12.

Reklamy
Ten wpis został opublikowany w kategorii Uncategorized i oznaczony tagami , , , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Jedna odpowiedź na „Wnętrza dworca kolejowego „Warszawa–Śródmieście” część 1

  1. elekt pisze:

    Warto chyba dodać że cały teren dworca został przykryty płytą jeszcze w okresie budowy Pałacu Kultury. Mało tego, „pawiloniki” wejściowe do dworca Śródmieście również pochodzą z tego okresu. Stały sobie bez celu ładnych kilka lat aż zapadła decyzja o budowie Dworca Śródmieście. Projektanci musieli się mocno natrudzić aby nie zniekształcić socrealistycznego dzieła, być może przygotowanego pod przyszłą stację. Jak widać udało się .
    A swoją drogą nikt jakoś nie zadał pytania: dlaczego w środku stolicy Polski budując nowy, reprezentacyjny dworzec, wykorzystano dwa takie małe socrealistyczne kurniki i nikt nie kiwnął palcem aby na powierzchni powstała jakaś hala dworcowa, jakaś infrastruktura?

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s